Verhalen

De bevrijders van Zwarte Piet

In verschillende media en onderwijsmateriaal duikt een curieus verhaal op. Het verhaal dat Afro-Amerikaanse soldaten in 1944 geprotesteerd zouden hebben tegen het fenomeen Zwarte Piet in Nederland en dat het bijna tot een ernstige verkoeling in de vriendschappelijke betrekkingen tussen de Verenigde Staten van Amerika en het Koninkrijk der Nederlanden leidde.

Het verhaal is gebaseerd op een Facebookbericht van het gemeente-archief van Breda:

Sommige discussies, waarvan iedereen denkt dat ze van deze tijd zijn, blijken vroeger ook al eens te zijn gevoerd. Vorige week attendeerde een bezoekster van onze studiezaal ons op dit artikel uit De Stem van februari 1945. Over de bezwaren die Amerikaanse soldaten hadden tegen Zwarte Piet.

https://www.facebook.com/geheugenvanBreda/photos/a.630352377009817/1045473088831075
De Stem, 2 februari 1945

Het verhaal wekt bij mij wat argwaan vanwege de historische context. Het was een tijd dat van Operatie Market Garden vast was gelopen en het Ardennen-offensief voor de deur stond. Niet echt een tijd voor een internationale politieke rel over zwarte piet. Het komt eerder over als een ironie.

Daarbij, er worden geen namen, en ook geen stad genoemd. Het Bredase gemeente-archief kon me niet verder helpen, een bezoeker had dit gevonden en zij hadden het zonder onderzoek gepost. Navraag bij het archief leerde in ieder geval dat het niet de stad Breda was, dat werd bevrijd door de Canadezen, maar welke stad dan wel?

Ik ben verder gaan zoeken en kwam een uitgebreidere versie van dat artikel tegen in Strijdend Nederland uit 24 februari 1945. Hierin staat iets opmerkelijks: dat het nieuws geheim moest blijven voor Goebbels. https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=MMNIOD05:000150641:mpeg21:a0017

“De geheimhouding opgeheven Vrij Nederland vertelt…”. “Strijdend Nederland”. Uden, 24 februari 1945, Geraadpleegd op Delpher op 22-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD05:000150641:mpeg21:p007


De geheimhouding opgeheven Vrij Nederland vertelt…

Niemand heeft het vermoed, zelfs Goebbels niet. Geen sterveling MOCHT het trouwens weten. Maar nu het gevaar voorbij is, kan ik het geheim rustig in de krant verklappen. In het begin van December van het vorig jaar dreigde er een ernstige verkoeling in de vriendschappelijke betrekkingen tusschen de Vereenigde Staten van Noord-Amcrika en het Koninkrijk der Nederlanden. In die eerste dagen van jongstleden December namelijk, hadden bewoners van een stad in het Zuiden des lands het plan opgevat weer eens een heusche Sinterklaas en een dito Zwarten Piet door de straten te laten rijden. Maar nu op een hyper-moderne manier. IN EEN JEEP. Van een goedlachschen Amerikaanschen officier hadden ze voor een paar uurtjes een jeep plus legerbenzine gecharterd. Een burger, die wel van een lolletje hield, had zich deftig aangedaan als Sinterklaas. Een burgeres had zich zwart laten maken, letterlijk dan. Dat tweetal werd daarop in de geleende jeep gestouwd. Omringd door een horde joelende kinderen en nagestaard door grinnekende ouders, trok het stapvoets rijdend door de stad. Toen raakte Leiden in last. Geen tien minuten later kreeg de Amerikaansche commandeerende officier in die stad deftig bezoek van een delegatie… neger-soldaten. Zij kwamen als afgevaardigden van alle andere neger-soldaten, die in de stad gelegerd waren. En het was een ernstig protest, dat zij wenschten te doen hooren. De Nederlanders, zoo klaagden zij, hadden een blank individu zwart geschilderd. Deze surrogaat-neger reed door de stad tot schande en spot van alle real coloured gentlemen. Yes, sir, nooit nog is het zwarte ras op zulk een geraffineerde manier gehoond. De zaak werd natuurlijk bijgelegd. Men moest den protesteerenden duidelijk maken, dat Pietermanknecht een hoogst onschuldige grap is. Men moest Nederlanders uitleggen, dat er grapjes zijn, die anderen met den besten wil van de wereld niet onschuldig KUNNEN opvatten, hoe goed ook bedoeld. Het resultaat van de besprekingen was een volledige overwinning voor de protesteerende Amerikanen. Op 5 December 1944 werd het geschil namelijk geregeld met de plechtige verzekering, dat zoolang er neger-soldaten in Nederland zijn nooit meer een zwartgeverfd vrouws- of manspersoon door de straten zal rijden. Alle Nederlanders hopen vurig, dat volgend jaar Sinterklaas de oorlog voorbij zal zijn. Anders zit er niets anders op, dan dat Sinterklaas knechtloos uit Spanje moet komen. Hoe het ook zij, thans zijn ook die Amerikaansche neger-soldaten ervan overtuigd, dat de Nederlandsche propaganda niet heeft opgeschept, toen ze vertelden, dat het Nederlandsche volk verdraagzaam is, geen colour bar kent, niemand wil en zal achterstellen om zijn afkomst, kortom zich zal gedragen als een werkelijk beschaafde natie. Alle gekheid op een stokje, een dergelijke reputatie is een kostbare actiefpost op de balans van ons volksbestaan, natuurlijk niet alleen als het negers in Nederland of Indonesiërs in Oost-Indië betreft.

bij dit artikel ook:

Een militair deskundige is iemand, die vandaag vertelt, wat er morgen gaat gebeuren én morgen uitlegt waarom het niet gebeurde …. 

Was het wellicht Venlo?

Waar blijft Sinterklaas? Op den morgen der bevrijding waren Venlo’s straten vol tanks, bemand met negersoldaten. De kinderen waren enthousiast, maar snapten niet waar Sinterklaas bleef. Er bleven alsmaar Zwarte Pieten komen met lekkernij: koekjes en chocolade ! 

“HIERBOVEN geven we een”. “De stem”. Breda, 1945/03/14 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 22-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD05:000150292:mpeg21:p002
Vrij Nederland 20 januari 1945. Geraadpleegd op Delpher op 22-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD08:002818026:00001
Vrij Nederland. 16 december 1944 Geraadpleegd op Delpher op 22-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD08:002818021:00001

SINTERKLAAS In bevrijd Nederland

HONDERDEN kinderen in de steden van bevrijd Nederland, schrijft A. Vas Dias, ANEP’s oorlogscorrespondent, hebben op 5 December ons traditioneele St. Nicolaasfeest gevierd.

Officieren en onder-officieren hadden wekenlang hun rantsoen chocolade afgestaan teneinde een flinken voorraad ter beschikking te kunnen stellen.’ In een bepaalde stad, hadden officieren van verschillende landen één der officieele kantoren ingericht voor het feest.

Het feest begon met een voorstelling van de poppenkast, en na afloop hiervan werd door St. Nicolaas snoepgoed uitgedeeld.

Een club van de R.A.F. organiseerde een feest voor 800 kinderen, waarbij 250 personen vrijwillig hun medewerking verleenden. Ook hier maakte St. Nicolaas zijn opwachting, vergezeld van Zwarten Piet, en van den piloot die den H. Bisschep overgevlogen had. De piloot in kwestie was Lt. Mossip uit Londen (Ontario).

Het personeel van de R.A.F. had den geheelen nacht gewerkt om de honderden en honderden pakjes klaar te maken die tijdens het feest aan de kinderen werden uitgereikt. Het was dan ook geen wonder, dat de geschenken ontvangen werden met een driewerf: “ Hoera voor de R.A.F.! ”

Personeel van de Britsche genie had zich verdienstelijk gemaakt door het vervaardigen van allerlei speelgoed, dat uitgedeeld werd tijdens het door deze troepen georganiseerde feest.

Hartelijk hebben de Nederlandsche kinderen genoten, en de Nederlanders zullen niet spoedig deze spontane betooging van vriendschap en medeleven vergeten.

Arnold Vas Dias ANEP’s Oorlogscorrespondent Bij het Britsche Tweede Leger

Ton van Beers  was ANEP’s Oorlogscorrespondent Bij het Canadese Leger

Trouw publiceerde op 25 mei 1945 een verhaal van Jan Goderie, oorlogscorrespondent van Anep-Aneta

Goebbels

Dat Goebbels genoemd wordt leek me relevant. Ik vroeg me af wat het zwarte Amerikanen met Goebbels te maken had en ik kwam toen op de engelstalige Wikipedia tegen dat Goebbels in Nederland propaganda had verspreid om te waarschuwen voor een leger van donkere Amerikanen bij de invasie van Nederland.

De onderstaande flyer werd door Duitse vliegtuigen uitgeworpen boven Nederlands grondgebied:

Groeten uit Engeland-De komende invasie. (Door Duitse vliegtuigen uitgeworpen) Vervaardigingsjaar01-september-1942


http://www.geheugenvannederland.nl/nl/geheugen/view?coll=ngvn&identifier=EVDO02%3ANIOD07_0434

Mij lijkt dat artikel krantenartikel een sneer te geven naar dat pamflet en met deze grap juist te wijzen op een nieuwe tijd waarbij verschillende volkeren gebroederlijk samenleven. 
Ken je dat pamflet en weet je hoe dat ontvangen is? Ik ben heel benieuwd naar jouw mening hierover.

Zwarte soldaten in Nederland

Mieke Kirkels aangeschreven, zij heeft het boek ‘”Kinderen van zwarte bevrijders” geschreven. Zij schrijft:

dank voor je bericht. Zojuist Wikipedia snel bekeken naar aanleiding daarvan. Ik gebruikte de cartoon ter illustratie van de wijze waarop African Americans in ons land werden ontvangen, omdat die op Joop.nl stond in de tijd dat ik aan ‘Alabama’ werkte. Inderdaad, er staat alleen over vermeld dat deze destijds stond in de Brabantse krant ‘De stem’ . Een archiefmedewerkster in Breda vond het artikel later terug en idd het gaat over ‘een’ Brabantse stad.  

Dat vanuit het Duitse leger gewaarschuwd werd tegen Afro-Amerikaanse soldaten komt in mijn nieuwe boek aan de orde  “Kinderen van zwarte bevrijders” pg. 54 e.v. en ook in een verhaal van een van de ‘kinderen’ pag. 175). Omgekeerd was er ook propaganda gericht op de zwarte militairen waarmee ze gelokt werden zich over te geven omdat ze als krijgsgevangene een veel betere behandeling zouden krijgen: minder racisme te verduren zouden hebben. 
Ik heb me mijn boek gebaseerd op het oral history project dat ik uitvoerde na verschijning van “Van Alabama naar Margraten”. Het is om diverse redenen beperkt gebleven tot Limburg omdat daar gedurende langere tijd African Americans gestationeerd waren na de  mislukte Market Garden operatie. Daarin komen ooggetuigen verhalen aan bod over de vernederende manier waarop witte Amerikanen zich gedroegen tegenover hun zwarte ‘kameraden’.  

Beste Mieke,
Dank voor je antwoord! Ik weet niet of het over een noord-Brabantse stad gaat, er staat een stad in het zuiden, en het meest waarschijnlijk is dat het een stad in Limburg is. Volgens stadsarchief Breda is het in ieder geval niet Breda, omdat daar de Canadezen zaten. Als ik de militaire bewegingen volg zijn de Amerikanen vanuit Belgie naar Limburg gegaan en vandaaruit verder Duitsland in en zijn de Canadezen naar boven gegaan.
Gebaseerd op mede jouw bevindingen dat zwarte militairen in Limburg onderaan de hiërarchische ladder stonden lijkt het me sterk dat zij bij de leidinggevende officier gehoor vonden en dat er een internationale rel zou zijn ontstaan. Maar stel dat het verhaal waar was, dan zou het zich in een Limburgse bevrijde stad moeten hebben afgespeeld. Maastricht, Heerlen of Sittard? Ben jij binnen het oral history onderzoek niets over een mogelijk voorval tegengekomen? 
Mijn theorie is dat het artikel, met name dat uitgebreidere artikel, stichtelijke woorden met een knipoog zijn naar de Nederlandse bevolking om vooral juist goed samen te leven met de ‘ander’ (he Nederlandse volk is volgens het artikel verdraagzaam, kent geen colour bar (rassenscheiding als ik het goed begrijp), en zal niemand zal achterstellen vanwege afkomst).

Helmond

https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCE01:000058520:mpeg21:a0007
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCE01:000058520:mpeg21:a0007