Verhalen

Over Fien Huijbregts, Lillian Virginia Mountweazel en trap streets

Over Fien Huijbregts, Lillian Virginia Mountweazel en trap streets

Het was te verwachten dat als ik een verjaardagskaartje zou sturen naar X, een fanatiek wikipieler, de kans groot was dat X meteen de fotograaf zou opzoeken in Wikidata. En anders zou toevoegen.
En zo geschiedde. Wikidata werd dankzij een verjaardagskaartje een fotograaf rijker: Fien Huijbregts.

Het bewuste kaartje met een werk van Fien Huijbregts, zonder titel, circa 1935. De Nooy Collection.

Haarscherp

Fien Huijbregts was volgens de schaarse bronnen een Nederlands surrealistisch fotografe, die leefde van 1910 tot 1977, geboren te Zundert. De ansichtkaart was een paar jaar terug uitgekomen ter gelegenheid van een fototentoonstelling in het Haagse GEMAK. Op deze tentoonstelling waren werken te zien van fotografen van wie in 1977 werk werd gepubliceerd in het – nooit in omloop gebrachte – ‘feministies fototijdschrift Haarscherp’. Verzamelaar Arjan de Nooy vond een stapel van deze editie van het tijdschrift op een rommelmarkt, raakte geïntrigeerd en maakte onder de titel Haarscherp een tentoonstelling in 2012 in het Haagse GEMAK.

Maar… fotografe Fien Huijbregts heeft nooit bestaan. Ze was een van de fictieve fotografen van wie fotograaf en kunstenaar Arjan de Nooy een biografie verzon en werken aan haar werden toegekend. Alle werken op de tentoonstelling in het Haagse waren found footage – waaronder zelfs materiaal uit softporno films – óf eigen foto’s, al dan niet gemaakt in samenwerking met fotograaf Anne Geene. En zo kwamen er werken van onbekende makers en van het duo De Nooy-Geene in het prachtig in retrostijl (en -spelling) vormgegeven blad onder namen als Fien Huijbregts, Anja van Buuren, Ankie Geeneen (zie foto), Yvon de Korte en Sammy Hegontvlugt, naast artikelen over ‘de fotografiese blik der seksen’ of een interview met Julia Luudens over de stereotiepe presentatie van mannen en vrouwen in tijdschriften.

Zelfportret Ankie Geeneen 1976, De Nooy Collection

In het kader van internationale vrouwendag werd aanvullend een debat georganiseerd in GEMAK, over de vrouwelijke blik in de fotografie, met onder meer De Nooy, Wim van Sinderen, Diana Blok en Lydia Schouten. Na afloop schreef Marjan Pruis, die het debat leidde zonder de clou op dat moment door te hebben, er een zeer amusant én interessant artikel over in De Groene Amsterdammer.

Fictief met bron

Van Arjan de Nooy is bekend dat hij vele fotografen uit zijn kunstzinnige duim heeft gezogen.  Met uitgebreide biografieën. En De Nooy is er open over op zijn site: “De foto’s en teksten op deze website zijn gemaakt, gekocht, bedacht, verzameld, gevonden, geleend, geschreven, beschreven, bestudeerd, samengesteld en geordend door Arjan de Nooy. Alle fotografen zijn fictief behalve de Haagse School-schilder Théophile de Bock, die daadwerkelijk heeft bestaan maar die nooit heeft gefotografeerd.” Dat laatste is natuurlijk niet te bewijzen.

Geschiedenis van fictional entries

Maar zonder deze kleine ‘noot’ op de site van De Nooy of het artikel van Marjan Pruis kan zo’n tijdschrift of ansichtkaart, of zo’n gedetailleerde ‘biografie’ op een website dus zomaar – als bron –  leiden tot een wikidata-item, of misschien zelfs een Wikipedia-artikel.  En het voorval leidt tot de vraag: herkennen we practical jokes uit de geschiedenis wel, als ze zó goed zijn dat ze niet te onderscheiden zijn van elk ander tijdschriftartikel, krantenbericht, interview, advertentie…

Mountweazel

En het hoeft niet eens een grap te zijn. Zo was het in vroeger tijden een goed gebruik onder cartografen om een niet bestaand eilandje, plaats of straat toe te voegen aan een kaart of door lexicografen om een niet bestaand woord of begrip in een woordenboek of encyclopedie te verstoppen, om illegale kopieën makkelijk te kunnen aanwijzen. Neem bijvoorbeeld de zgn. trap street op kaarten of de Mountweazel in encyclopedieën. Volgens de  New Columbia Encyclopedia (1975) was Lillian Virginia Mountweazel (1942-1975), tijdgenoot van Fien Huijbrechts dus, – naast fonteinontwerper –  eveneens fotograaf, bekend om haar werk Flags up!, een serie waarvoor ze brievenbussen op het Amerikaanse platteland had vastgelegd. Ook zij was toegevoegd aan de encyclopedie om plagiaat te kunnen detecteren. De term Mountweazel werd een begrip voor dit type fictieve artikelen in encyclopedieën, en ook deze fictieve fotograaf kreeg een tentoonstelling, in 2009.

Inmiddels voorzien van het statement fictional character, staat Fien Huijbregts fier op Wikidata.